26 lutego 2026
Wpływ farm fotowoltaicznych na środowisko i ptaki wodno-błotne
Każdego roku coraz więcej energii czerpiemy z odnawialnych źródeł energii, takich jak farmy fotowoltaiczne lub elektrownie wiatrowe. OZE wytwarzają mniejszą ilość dwutlenku węgla, dzięki czemu ograniczają nasz wpływ na zmianę klimatu i zmniejszają negatywne oddziaływanie na przyrodę. Mimo to istnieją również negatywne strony, do których należy m.in. zajęcie terenu lub zakłócenie migracji zwierząt. Dlatego tak ważne jest, aby budowę OZE poprzedzić uważnym planowaniem i dokładnym określeniem ich wpływu na lokalne ekosystemy.
Istnieje wiele publikacji, które analizują oddziaływanie farm fotowoltaicznych na środowisko lub poszczególne grupy flory i fauny. Większość z nich dotyczy inwestycji powstałych na terenach rolnych – siedliskach suchych i o niskich walorach przyrodniczych. W artykule „Ocena wpływu farm słonecznych na ptaki wodno-błotne: przegląd literatury o zależnościach międzygatunkowych i przekształceniu siedlisk” (ang. Assessing the Impact of Solar Farms on Waterbirds: A Literature Review of Ecological Interactions and Habitat Alterations) (Anderson et al., 2025) przeprowadzono przegląd literatury pod kątem farm PV na terenach podmokłych i ich wpływu na ptaki wodno-błotne. Jednocześnie podsumowano różne rodzaje oddziaływania farm na środowisko przyrodnicze.
Ptaki wodno-błotne, m.in. gęsi, łabędzie czy żurawie, są silnie związane ze środowiskiem wodnym i występują na zróżnicowanych siedliskach: terenach podmokłych, bagnach, mokradłach, zbiornikach wodnych. Przyczyniają się do rozsiewania roślinności, kontrolują populację bezkręgowców, w tym gatunków uznawanych za szkodniki oraz tworzą bogatą bioróżnorodność siedlisk.
Emisja zanieczyszczeń do środowiska
Głównym elementem każdej farmy fotowoltaicznej są panele słoneczne. Obecnie w większości wykorzystuje się panele pierwszej i drugiej generacji. Pierwsza to ogniwa krzemowe monokrystaliczne i polikrystaliczne, które zawierają niebezpieczne składniki, takie jak: ołów, EVA (kopolimer etylenu i octanu winylu), CFC (chlorofluorowęglowodory), BFR (bromowane środki zmniejszające palność). Drugą generację tworzą panele zawierające tellurek kadmu (CdTe), mieszaninę miedzi, indu, galu i selenu (CIGS) oraz materiały z metalami ciężkimi. Wspomniane związki mogą stanowić zagrożenie dla środowiska przyrodniczego w przypadku przedostania się do niego. Może do tego dojść w wyniku uszkodzenia paneli lub pod koniec użytkowania farmy fotowoltaicznej (po 25-30 latach). Występowanie kwaśnych deszczy również potencjalnie może powodować przenikanie szkodliwych związków z paneli do środowiska.
Zmiany mikroklimatu
Jednym z oddziaływań farm fotowoltaicznych na środowisko jest zmiana lokalnego mikroklimatu. Pociąga to za sobą przemiany w obiegu wody, wzroście roślinności i bytowaniu mikroorganizmów. Zmianie mogą ulec również temperatura, prędkość i kierunek wiatru oraz wilgotność powietrza i gleby. Panele słoneczne ustawione w rzędach tworzą zacienienie, co prowadzi do mniejszego parowania w tych miejscach i co za tym idzie zatrzymywania większej ilości wody w gruncie niż w miejscach wystawionych na działanie słońca. Zmiany mikroklimatu na farmach fotowoltaicznych zależą również od zagospodarowania terenu – utrzymywanie roślinności łąkowej lub trawiastej zmniejsza prędkość wiatru pod panelami oraz zmniejsza dzienną amplitudę temperatury gleby.
Zajęcie siedliska
Budowa farmy fotowoltaicznej trwa nawet 2-3 lata. Obecność maszyn i ludzi na terenie inwestycji powoduje emisję hałasu i zanieczyszczeń, a siedliska ulegają przekształceniu. Zwierzęta, które występowały na tej powierzchni, są tymczasowo lub na stałe zmuszone do znalezienia nowego siedliska. Migrujące ptaki, które wykorzystywały teren inwestycji jako miejsce odpoczynku podczas wędrówki, tracą cenne żerowisko i noclegowisko. Zajęcie terenu może stworzyć barierę także dla zwierząt migrujących na lądzie, wpływając na ich dyspersję i ekologię. Z drugiej strony, na etapie eksploatacji, farmy fotowoltaiczne, które powstały na terenach rolnych, przyczyniają się do zwiększenia bioróżnorodności na zajętym obszarze. Dochodzi do tego dzięki utrzymywaniu pod panelami roślinności łąkowej, co zwiększa liczebność m.in. owadów zapylających i zwierząt owadożernych.
Oddziaływanie na faunę
Odpowiednio utrzymywana powierzchnia farmy fotowoltaicznej może doprowadzić do zwiększenia bioróżnorodności terenu. Badania pokazują, że obecność roślin atrakcyjnych dla zapylaczy powoduje nawet trzykrotny wzrost ich populacji w ciągu pięciu lat. Inwestycje, które na swoich terenach posiadają stawy chłodzące, przyciągają na swoją powierzchnię związane ze środowiskiem wodnym owady, płazy oraz ptaki. Z drugiej strony, zajęcie obszaru w środowisku oznacza zmiany w areałach osobniczych lokalnie występujących zwierząt oraz fragmentację siedliska gatunków o wielkopowierzchniowych terytoriach, np. dużych ssaków drapieżnych. Ptaki gniazdujące na ziemi lub na krzewach i drzewach przeznaczonych do wycinki są zagrożone zakłóceniem rozrodu, a nawet utratą lęgów. W konsekwencji może to wpłynąć na liczebność lokalnej populacji awifauny. W przypadku instalacji na terenach podmokłych lub w ich pobliżu, skutkiem jest zaburzenie w żerowaniu, gniazdowaniu i odpoczynku oraz fragmentacja siedliska. Do najbardziej negatywnych skutków inwestycji należy zwiększona śmiertelność fauny. W sytuacji umiejscowienia farmy PV w pobliżu zbiorników wodnych istnieje prawdopodobieństwo wzrostu śmiertelności ptaków w wyniku kolizji z powierzchnią paneli pomyloną z taflą jeziora. Do śmierci na terenie farm fotowoltaicznych może dojść również przez porażenie prądem (linie elektroenergetyczne), co także dotyczy przede wszystkim ptaków.
Wpływ na tereny podmokłe
Duża część przeanalizowanej w ramach omawianego artykułu literatury nie potwierdza hipotezy o wzroście śmiertelności ptaków na skutek zderzenia z panelami fotowoltaicznymi, hipotetycznie postrzeganymi przez ptaki jako powierzchnia zbiornika wodnego. Natomiast zauważalny jest ogólny wpływ farm na ptaki wodno-błotne. Osobniki należące do gatunków związanych z terenami podmokłymi i charakteryzujących się migracją w porze nocnej stanowiły ok. połowę martwych ptaków znalezionych na farmach słonecznych (farmy fotowoltaiczne i elektrownie słoneczne) podczas badań. Badania te prowadzono na terenach suchych, przy czym oddziaływanie farm na terenach podmokłych zostało na razie zbyt słabo poznane. Śmiertelność ptaków to nie jedyne zagrożenie ze strony farmy fotowoltaicznej. Na etapie realizacji inwestycji emitowany jest hałas, który może bezpośrednio oddziaływać na osobniki migrujące, prowadząc do ich płoszenia i odstraszania, a co za tym idzie do zaburzenia migracji i wymuszenia zmiany trasy i miejsc odpoczynku. Zajęcie terenu może ograniczyć dostępność żerowisk i noclegowisk migrantów. Warto pamiętać, że niektóre gatunki ptaków wodno-błotnych wykazują przywiązanie do miejsca gniazdowania, wobec czego utrata siedliska będzie miała na nie szczególnie duży wpływ.
Dalsze kroki
Autorzy omawianej publikacji kładą nacisk na potrzebę przeprowadzenia badań oddziaływania farm fotowoltaicznych na tereny podmokłe. Należy w dalszym ciągu badać ryzyko kolizji ptaków z panelami słonecznymi wskutek pomylenia ich powierzchni z taflą wody. Interesującym innowacyjnym pomysłem na ograniczenie oddziaływania farm PV na środowisko jest tworzenie „conservoltaics” (ang. conservation – ochrona + photovoltaics – fotowoltaika). Jest to połączenie na jednym obszarze farmy fotowoltaicznej z chronionymi płatami siedlisk. Może to wpływać na obniżenie efektu wyspy ciepła stworzonego przez samą farmę PV oraz utrzymanie połączeń między siedliskami i zmniejszenie fragmentacji.
Wnioski
Farmy fotowoltaiczne niosą za sobą zarówno korzyści jak i zagrożenia dla środowiska przyrodniczego. Do pozytywnych aspektów należy wzrost bioróżnorodności dla inwestycji położonych na terenach ubogich i monokulturach rolnych oraz obniżenie emisji dwutlenku węgla. Na uwagę zasługuje jednak wniosek z przeprowadzonych badań, który wskazuje, że w przypadku poprawy bioróżnorodności następuje wzrost liczby generalistów, natomiast dla specjalistów występuje trend spadkowy. Wśród negatywnego oddziaływania farm fotowoltaicznych na środowisko przyrodnicze znajdują się: zajęcie i przekształcenie siedliska; zagrożenie zanieczyszczeniem środowiska podczas etapu budowy i w związku ze składem paneli słonecznych; wystąpienie ryzyka kolizji z panelami. Nie został dokładnie zbadany wpływ na środowisko farm zlokalizowanych na terenach podmokłych. Potrzebne są dalsze badania, które obejmą w szczególności oddziaływanie na gatunki ptaków wodno-błotnych, m.in. pod kątem sezonowych migracji. Istotne w całym procesie jest dokładne przeanalizowanie zagrożeń już na etapie planowania, aby można było wprowadzić odpowiednie działania minimalizujące i kompensujące podczas prac budowlanych i użytkowania inwestycji. Budowa PV powinna być poprzedzona szczegółową analizą środowiskową. Rzetelnie wykonana ocena oddziaływania na środowisko oraz inwentaryzacja przyrodnicza są kluczowym elementem procesu inwestycyjnego. Nieodzowne jest również prowadzenie monitoringów porealizacyjnych na wybudowanych już farmach fotowoltaicznych, których celem powinna być ocena rzeczywistego oddziaływania inwestycji na środowisko przyrodnicze na etapie eksploatacji.
Źródło
