AvesNature
  • Usługi
    • Ekspertyza ornitologiczna i chiropterologiczna
    • Inwentaryzacja przyrodnicza
    • Decyzja środowiskowa – Ocena oddziaływania na środowisko (OOŚ)
    • Karta Informacyjna Przedsięwzięcia (KIP)
    • Inwentaryzacja zieleni
    • Nadzór przyrodniczy
    • Monitoring przyrodniczy
    • Waloryzacja przyrodnicza
    • Kompensacja przyrodnicza
    • Ocena śladu ekologicznego
    • Opracowanie ekofizjograficzne
    • Analiza emisji do powietrza
    • Analiza akustyczna inwestycji
    • Zmiana decyzji środowiskowej
    • Pomiary hałasu
    • Plan Zarządzania Bioróżnorodnością (PZB)
    • Audyt dokumentacji środowiskowej
    • Pozwolenia zintegrowane – ochrona środowiska
    • Doradztwo ochrona środowiska – konsultacja środowiskowa
    • Analiza stopnia eutrofizacji wód w raportowaniu ESG
  • Branże
    • Remonty i termomodernizacja
    • Nieruchomości
    • Obiekty produkcyjne i przemysłowe
    • Wycinka drzew i krzewów
    • Fotowoltaika
    • Infrastruktura drogowa i kolejowa
    • Gazociągi, rurociągi
    • Linie elektroenergetyczne
    • Farmy wiatrowe
  • Eksperci
    • Ornitolog
    • Chiropterolog
    • Herpetolog
    • Entomolog
    • Teriolog
    • Ichtiolog
    • Dendrolog
    • Botanik
  • O nas
    • Rekomendacje
    • Realizacje
  • Aktualności
  • Blog
  • Kontakt
  • burger_menu Menu

Karta informacyjna przedsięwzięcia (KIP) | Opracowanie i Wsparcie Inwestycji (KIP)

KIP (karta informacyjna przedsięwzięcia) to dokument dołączany do wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, który opisuje planowaną inwestycję i jej potencjalne oddziaływania.

Na podstawie KIP organ ocenia, czy wystarczy postępowanie „bez raportu”, czy konieczne będzie przygotowanie raportu OOŚ. Dokument warto opracować tak, by od razu odpowiadał na typowe wezwania do uzupełnień: lokalizacja, skala, technologia, warianty i rozwiązania chroniące środowisko.

Zadzwoń teraz: +48 786 998 162

Jesteś tu: Usługi -> Karta informacyjna przedsięwzięcia

Karta informacyjna przedsięwzięcia czyli KIP – co to jest i do czego służy?

Karta informacyjna przedsięwzięcia (KIP) jest załącznikiem do wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Zawiera ona podstawowe informacje o planowanej inwestycji, które służą do oceny wpływu przedsięwzięcia na środowisko.

Skrót KIP oznacza kartę informacyjną przedsięwzięcia – dokument „startowy” w procedurze decyzji środowiskowej, który porządkuje dane o inwestycji oraz pozwala organowi ocenić ryzyko oddziaływań. Dobrze przygotowana KIP minimalizuje ryzyko wielokrotnych uzupełnień i przyspiesza przejście do kolejnych etapów (np. uzgodnień, opinii, ewentualnego raportu OOŚ).

BEZPŁATNA WYCENA

Kiedy karta informacyjna przedsięwzięcia (KIP) jest potrzebna?

Kartę informacyjną przedsięwzięcia sporządzamy gdy chcemy uzyskać decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach. Dokument jest sporządzany dla przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko gdy wnioskujemy o zakres raportu oddziaływania na środowisko oraz dla przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko.

Kto sporządza kartę informacyjną przedsięwzięcia?

Jak już wspomniano powyżej, kartę informacyjna przedsięwzięcia jest załącznikiem do wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, zatem przygotowanie jej spoczywa na inwestorze/wnioskodawcy. W praktyce jednak dokument ten jest wykonywany przez specjalistów z zakresu ocen oddziaływania na środowisko.

Jak wypełnić kartę informacyjną przedsięwzięcia?

Kartę informacyjną przedsięwzięcia inwestor może przygotować samodzielnie albo zlecić jej opracowanie ekspertom. W praktyce samodzielne działanie często prowadzi do wydłużenia całego postępowania związanego z uzyskaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, ponieważ dokument wymaga później poprawek i uzupełnień. Specjalista z naszej firmy zadba natomiast o to, aby KIP była kompletna, poprawnie opracowana i w przejrzysty sposób przedstawiała najistotniejsze informacje. Oferujemy również dodatkowe opracowania, w tym: raport OOŚ / analizy akustyczne / inwentaryzacje przyrodnicze / audyty dokumentacji środowiskowej.

Cena KIP – od czego zależy koszt przygotowania karty informacyjnej w 2026 roku?

Koszt przygotowania KIP zależy od rodzaju przedsięwzięcia, liczby elementów infrastruktury, potrzebnych analiz (np. analiza akustyczna), dostępności danych wejściowych oraz tego, czy organ będzie wymagał wariantowania i szerszego uzasadnienia rozwiązań minimalizujących. W praktyce na wycenę wpływa też stopień „wrażliwości” lokalizacji (np. sąsiedztwo terenów chronionych) oraz poziom szczegółowości oczekiwany przez organ.

Co przygotować do szybkiej wyceny KIP?

  • lokalizacja + numery działek i obręb
  • opis inwestycji i parametry
  • technologia i harmonogram działań
  • wstępne dane o emisjach/oddziaływaniach: hałas, wody/ścieki, odpady, powietrze
raportowanie-esg
decyzja środowiskowa - kto wydaje

Co zawiera wypełniona karta informacyjna przedsięwzięcia?

Zakres KIP określił ustawodawca w Ustawie z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Karta informacyjna przedsięwzięcia wypełniona powinna zawierać takie informacje jak:

  • rodzaj, cechy, skalę oraz położenie inwestycji:

Należy wskazać rodzaj przedsięwzięcia (zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko ) i najważniejsze parametry techniczne (m.in. wymiary, średnice, moc czy zdolność produkcyjną). Kolejnym ważnym punktem jest dokładne usytuowanie (podaje się numery działek oraz obrębu) oraz położenie względem istniejącej infrastruktury. Dodatkowo należy wskazać skalę inwestycji, wykorzystanie zasobów naturalnych (gleby, wody), a także planowany termin rozpoczęcia i zakończenia przedsięwzięcia.

  • powierzchnia zajmowanej nieruchomości, obiektu budowlanego, a także dotychczasowy sposób ich wykorzystywania oraz pokrycie roślinnością nieruchomości:

Dane muszą zawierać informacje na temat powierzchni nieruchomości, powierzchnię zabudowy dla planowanych obiektów budowlanych oraz ich gabaryty wraz z uwzględnieniem udziału procentowego powierzchni działki, która zostanie wyłączona z powierzchni biologicznie czynnej. Kolejnym ważnym punktem jest opisanie roślinności wokół nieruchomości oraz wskazanie czy planowana jest np. wycinka drzew.

  • rodzaj technologii:

Opisujemy technologię, która zostanie zastosowana w ramach inwestycji.

  • ewentualne warianty przedsięwzięcia:

Należy poinformować, jakie są możliwe warianty inwestycji oraz jaka opcja będzie najlepsza względem ochrony środowiska.

  • rozwiązania chroniące środowisko:

Bardzo istotna informacja o kluczowym znaczeniu z punktu widzenia wydawania decyzji środowiskowych. Przedstawiamy działania, rozwiązania techniczne i technologiczne, które sprawią, że oddziaływanie inwestycji nie przekroczy określonych wartości progowych.

  • rodzaj oraz planowaną ilość wprowadzanych do środowiska substancji lub energii przy zastosowaniu rozwiązań chroniących środowisko:

Informujemy o sposobie oraz ilości wytwarzanych odpadów, ścieków, odprowadzanych wód opadowych, jak również planowane urządzenia emitujące hałas czy zanieczyszczenia do powietrza.

  • możliwe transgraniczne oddziaływanie na środowisko:

Wskazujemy możliwe oddziaływanie na środowisko poza granice kraju.

  • obszary podlegających ochronie:

Należy wskazać wszelkie formy ochrony przyrody znajdujące się w pobliżu inwestycji, a także korytarze ekologiczne. Przedstawia się również oddziaływanie przedsięwzięcia na w/w obszary podlegające ochronie.

  • przedsięwzięcia realizowane i zrealizowane, znajdujące się na terenie, na którym planuje się realizację przedsięwzięcia:

Opisujemy oraz analizujemy położenie inwestycji, a także jej powiązania z innymi obecnymi i będącymi w trakcie realizacji przedsięwzięciami. Uwzględniamy czy jest to taki sam rodzaj inwestycji, odległość od wnioskowanej inwestycji, kumulowanie się oddziaływań z kilku źródeł na wskazanym obszarze czy zakres oddziaływania.

  • ryzyko wystąpienia poważnej awarii bądź katastrofy naturalnej i budowlanej:

Informacje na temat przedsięwzięcia pod kątem wystąpienia potencjalnych poważnych awarii przemysłowych, katastrofy budowlanej i środowiskowej.

  • przewidywane ilości i rodzaje wytwarzanych odpadów oraz ich wpływ na środowisko:

Informujemy o wytwarzanych odpadach oraz ilościach, z uwzględnieniem kodów odpadów.

Komu składny jest wniosek o wydanie decyzji środowiskowej?

Złożenie wniosku odpowiedniemu organowi może znacząco skrócić czas wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Decyzję środowiskową wydaje:

  1. regionalny dyrektor ochrony środowiska – dla przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko np.: napowietrznych linii elektroenergetycznych, instalacji do przesyłu ropy naftowej, produktów naftowych, substancji chemicznych lub gazu, sztucznych zbiorników wodnych, przedsięwzięć realizowanych na terenach zamkniętych ustalonych przez Ministra Obrony Narodowej;
  2. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska – w przypadku inwestycji w zakresie budowy obiektu energetyki jądrowej, o którym mowa w ustawie z dnia 29 czerwca 2011 r. o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących;
  3. starosta – w przypadku scalania, wymiany lub podziału gruntów;
  4. dyrektor regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych – w przypadku zmiany lasu, stanowiącego własność Skarbu Państwa, na użytek rolny;
  5. wójt, burmistrz, prezydent miasta – w przypadku pozostałych przedsięwzięć.
Kiedy wymagana jest zmiana decyzji środowiskowej

Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach – czas wydania

Wydanie decyzji jest często długim procesem. Dlatego warto zastanowić się nad outsourcingiem takich usług – sugerujemy skorzystanie z Naszego doświadczenia. Poniżej przedstawiono szacunkowy czas wydawania decyzji. Należy zaznaczyć, iż prezentowany harmonogram jest poglądowy. Każda inwestycja jest rozpatrywana indywidualnie. Przedstawiony harmonogram opisuje inwestycje niewymagające raportu środowiskowego (OOŚ). W harmonogramie nie uwzględniono czasu na obieg dokumentów między urzędami oraz czasu na ewentualne uzupełnienia.

EtapOrientacyjny czas
Opracowanie Karty Informacyjnej Przedsięwzięcia (otrzymanie i zebranie wszystkich wymaganych dokumentów oraz informacji). Przekazanie dokumentacji do odpowiedniego organu.od 10 dni
Analiza dokumentacji przez organ administracyjny. Organ może się zwrócić o opinie do RDOŚ i Inspektoratu sanitarnego o potrzeby wykonania raportu oceny oddziaływania na środowisko oraz jego zakresu.od 14 dni
Wydanie przez RDOŚ i inspektorat sanitarny opinii o konieczności lub braku konieczności sporządzenia raportu.od 14 dni
W przypadku braku konieczności sporządzenia raportu OOŚ, Organ administracyjny wydaje Decyzje o Środowiskowych Uwarunkowaniachod 28 dni

Dysponujemy 16-letnim doświadczeniem w dziedzinie sporządzania kart informacyjnych przedsięwzięcia. Nasze usługi świadczymy na terenie całego kraju.

Najpopularniejsze inwestycje, dla których jest sporządzana karta informacyjna przedsięwzięcia:

Opinia ornitologiczna w czasie termomodernizacji obiektu jako niezbędny element prac budowlanych i renowacyjnych

Dom jednorodzinny

Budowa domu jednorodzinnego może wiązać się z wykonaniem karty informacyjnej przedsięwzięcia, np. ze względu na usytuowanie na obszarze chronionym. Dokładamy wszelkich starań, aby procedura uzyskania decyzji środowiskowej przebiegła szybko i bezproblemowo.

Opinia ornitologiczna dla fotowoltaika

Farma fotowoltaiczna

Karta informacyjna przedsięwzięcia dotycząca budowy farmy fotowoltaicznej musi zostać opracowana w celu wydania pozwolenia na inwestycję. KIP zbiera informacje o przedsięwzięciu oraz analizuje możliwości oddziaływania na środowisko przedmiotowej instalacji.

Skup złomu

Prowadzenie punktu skupu złomu wymaga sporządzenia karty informacyjnej przedsięwzięcia w celu wskazania możliwego oddziaływania inwestycji na środowisko. W KIP uwzględnić musimy jakie odpady będą zbierane i jakim czynnościom będą poddawane.

Przeprowadzenie prac bez szkody dla środowiska

Obszary Natura 2000

Obszar Natura 2000 jest obszarem specjalnej ochrony ptaków, siedlisk bądź obszarem mającym znaczenie dla Wspólnoty. Wykonujemy karty informacyjne przedsięwzięcia dla planowanych inwestycji na obszarze Natura 2000.

Budowa hali lub magazynu

Planując przedsięwzięcie jakim jest budowa hali bądź magazynu, które wpływa znacząco na środowisko należy dokonać wszelkich starań, by uzyskać pozytywną decyzję na rozpoczęcie inwestycji. Jednym z wymagań jest sporządzenie karty informacyjnej przedsięwzięcia.

Stacja paliw

Stacje paliw oddziałują na środowisko na wiele różnych sposobów: wprowadzają gazy i pyły do powietrza, ścieki do wód lub ziemi, wytwarzają odpady i są źródłem emisji hałasu. Tylko dokładne i rzetelne przygotowanie KIP pozwala uzyskać pozytywną decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach.

Posiadamy zespół ekspertów

Ponad 500 realizacji

Ponad 20 lat doświadczenia

AvesNature to zespół profesjonalistów, którzy z przyjemnością przygotują kartę informacyjną przedsięwzięcia wybranej inwestycji. Rzetelnie i fachowo sporządzamy opis przedsięwzięcia wiedząc jak ważny jest każdy projekt. Karty informacyjne przedsięwzięcia wykonujemy na terenie całego kraju.

Jak wygląda wypełniona karta informacyjna przedsięwzięcia? Zobacz przykład (wzór) KIP w PDF

Przygotowaliśmy dla Państwa przykład wypełnionej karty informacyjnej, która stanowi załącznik do wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Prosimy o zapoznanie się z nią, a w przypadku pytań lub kompletnego wykonania KIP przez naszych specjalistów zachęcamy do kontaktu.

Przykładowy wzór KIP
pobierz plik PDF

Jaka jest przykładowa cena przygotowania dokumentacji?

Poniżej przedstawiamy orientacyjne ceny sporządzenia karty informacyjnej przedsięwzięcia.

Rodzaj inwestycji dom jednorodzinny farma fotowoltaiczna hala lub magazyn
Cena netto* od 10 000 zł od 14 000 zł od 20 000 zł

* Cennik w tabeli jest przykładowy i może ulec zmianie

BEZPŁATNA WYCENA

Zobacz cennik karty informacyjnej przedsięwzięcia (KIP) w Twoim mieście

Działamy w CAŁEJ POLSCE! Zapoznaj się z kosztem wykonania karty informacyjnej przedsięwzięcia w Twoim mieście, WYCENA JEST BEZPŁATNA.

  • Toruń
  • Bydgoszcz
  • Warszawa
  • Grudziądz
  • Łódź
  • Częstochowa
  • Opole
  • Katowice
  • Bytom
  • Tychy
  • Gliwice
  • Lublin
  • Wrocław
  • Jelenia Góra
  • Katowice
  • Olsztyn
  • Ełk
  • Gołdap
  • Poznań
  • Konin
  • Kalisz
  • Kraków
  • Gdańsk
  • Gdynia
  • Kołobrzeg
  • Koszalin
  • Szczecin
Follow a manual added link
Oceń naszą usługę:
karta informacyjna przedsięwzięcia Gwiazdki z opinii Google
4.8/5 na podstawie 5 głosów

FAQ – Karta informacyjna przedsięwzięcia (KIP)

Jak urząd analizuje kartę informacyjną przedsięwzięcia i co decyduje o dalszej procedurze?

Po złożeniu karty informacyjnej przedsięwzięcia organ administracyjny analizuje dokument pod kątem potencjalnego wpływu inwestycji na środowisko. Na tej podstawie podejmowana jest jedna z kluczowych decyzji, która wpływa na dalszy przebieg procesu inwestycyjnego.

Możliwe scenariusze:

  • wydanie decyzji środowiskowej bez konieczności sporządzenia raportu OOŚ,
  • wezwanie do uzupełnienia dokumentacji,
  • nałożenie obowiązku wykonania pełnej oceny oddziaływania na środowisko,
  • odmowa realizacji inwestycji w określonej formie.

Najważniejsze znaczenie ma kompletność i jakość karty informacyjnej przedsięwzięcia. Precyzyjnie opracowany dokument pozwala organowi podjąć decyzję szybciej i ogranicza ryzyko dodatkowych analiz.

Dlaczego jakość KIP decyduje o tym, czy inwestycja będzie wymagać raportu OOŚ?

Jednym z najważniejszych momentów procedury środowiskowej jest decyzja organu o konieczności sporządzenia raportu oddziaływania na środowisko.

Karta informacyjna przedsięwzięcia stanowi podstawę tej decyzji. Jeżeli dokument zawiera szczegółową analizę inwestycji oraz jasno określa jej wpływ na środowisko, istnieje większe prawdopodobieństwo, że organ nie będzie wymagał dodatkowego raportu OOŚ.

W praktyce oznacza to:

  • krótszy czas uzyskania decyzji środowiskowej,
  • niższe koszty dokumentacji,
  • szybsze rozpoczęcie inwestycji,
  • mniejsze ryzyko opóźnień administracyjnych.

Nieprecyzyjna karta informacyjna może natomiast skutkować obowiązkiem wykonania pełnego raportu środowiskowego.

Karta informacyjna przedsięwzięcia jako pierwszy i kluczowy etap procedury inwestycyjnej?

Karta informacyjna przedsięwzięcia jest załącznikiem do wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach a zarazem pierwszym dokumentem analizowanym przez organ administracyjny w postępowaniu administracyjnym. Na jej podstawie oceniane jest, czy inwestycja może zostać zrealizowana bez dodatkowych analiz środowiskowych.

Dokument zawiera dane dotyczące:

  • lokalizacji inwestycji,
  • zastosowanej technologii,
  • planowanych emisji,
  • wpływu na środowisko,
  • zastosowanych rozwiązań ochronnych.

Dokładność tych informacji ma bezpośredni wpływ na dalszy przebieg procesu administracyjnego.

Najczęstsze błędy w kartach informacyjnych przedsięwzięcia, które wydłużają procedurę

W praktyce wiele kart informacyjnych przedsięwzięcia wymaga uzupełnień, co znacząco wydłuża procedurę administracyjną.

Najczęstsze problemy:

  • niepełny opis technologii,
  • brak danych o materiałach potrzebnych do realizacji przedsięwzięcia,
  • brak informacji o odpadach,
  • brak analiz oddziaływania na środowisko,
  • zmiany technologiczne w trakcie postepowania,
  • brak analizy wpływu na obszary chronione,
  • niespójne dane przyrodnicze i techniczne.

Każde uzupełnienie dokumentacji może wydłużyć proces o kilka tygodni lub miesięcy.

Na jakim etapie inwestycji należy przygotować kartę informacyjną przedsięwzięcia?

Kartę informacyjną przedsięwzięcia należy przygotować na etapie planowania inwestycji, przed uzyskaniem pozwolenia na budowę lub innych decyzji administracyjnych.

Dokument ten jest wymagany m.in.dla budowy lub rozbudowy takich jak:

  • farm fotowoltaicznych,
  • magazynów energii,
  • magazynów produkcyjnych,
  • linii produkcyjnych,
  • osiedli mieszkaniowych,
  • urządzeń przesyłowych,
  • dróg, mostów, infrastruktury kolejowej,
  • sklepów wielkopowierzchniowych, parkingów,
  • zmiany lasów na użytek rolny,
  • instalacji magazynowania odpadów, złomu.

Wczesne przygotowanie dokumentacji pozwala uniknąć opóźnień w realizacji inwestycji.

Szczególny przypadek Karty informacyjnej przedsięwzięcia: Ocena oddziaływania inwestycji na obszarze NATURA 2000

Zdarza się, że inwestycja znajduje się w obszarze Natura 2000.  Wymarzony dom letniskowy, pensjonat, studnia oraz inne zamierzenia są blokowane przez przepisy związane z ochroną przyrody. Inwestor chcący zrealizować takie zamierzenie często zostają z informacją z gminy/miasta o konieczności sporządzenia takiego dokumentu. Avesnature wykonuje takie dokumentacje. Świadczymy usługi związane z oceną przyrodniczą oraz ekspertyzami środowiskowymi koniecznymi przy realizacji takich inwestycji. Zakres tematyczny takiego dokumentu odbiega od standardów zwykłej dokumentacji środowiskowej. Należy pamiętać, że dokumentacja powinna zawierać wnikliwą analizę obszarów chronionych. Dlatego do wyceny każdej inwestycji podchodzimy indywidualnie.

Czym jest karta informacyjna przedsięwzięcia (KIP)?

To dokument dołączany do wniosku o decyzję środowiskową, który przedstawia najważniejsze informacje o zamierzonym przedsięwzięciu oraz jego potencjalnym wpływie na środowisko.

Kiedy KIP jest wymagana?

KIP sporządza się, gdy inwestor ubiega się o decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach – zarówno dla inwestycji mogących zawsze znacząco oddziaływać, jak i tych potencjalnie oddziałujących na przyrodę.

Kto może tworzyć KIP?

Formalnie dokument może tworzyć inwestor, ale w praktyce najczęściej przygotowują go specjaliści, aby uniknąć poprawek i opóźnień.

Co obejmuje zawartość KIP?

W karcie znajdują się m.in.: opis inwestycji, lokalizacja, powierzchnia działki, zastosowane technologie, warianty realizacji, rozwiązania chroniące środowisko, możliwe oddziaływania transgraniczne i analiza ryzyka awarii.

Która instytucja wydaje decyzję środowiskową?

W zależności od rodzaju inwestycji decyzję wydaje m.in. wójt/burmistrz/prezydent miasta, starosta, regionalny dyrektor ochrony środowiska lub inna właściwa instytucja administracyjna.

Czy dostęp do usług przygotowania KIP jest ogólnopolski?

Tak, specjaliści świadczą usługi na terenie całego kraju, zapewniając inwestorom łatwy dostęp do profesjonalnej pomocy.

Dlaczego warto powierzyć opracowanie KIP ekspertom?

Profesjonaliści przygotowują dokument w sposób kompleksowy, rzetelny i zgodny z przepisami, co skraca czas oczekiwania na decyzję i minimalizuje ryzyko odrzucenia wniosku.

avesnature-banner-element
Nasze oddziałyGrudziądzGliwiceBiałystokWarszawaWrocław
Wszystkie prawa zastrzeżone AvesNature
Projekt i wykonanie Creato
Scroll to top