Biuro badań i ekspertyz środowiskowych

Biuro ekspertyz przyrodniczych AvesNature slide 1 Biuro ekspertyz przyrodniczych AvesNature slide 2 Biuro ekspertyz przyrodniczych AvesNature slide 3 Biuro ekspertyz przyrodniczych AvesNature slide 4

Artykuł

Inwentaryzacja przyrodnicza - przykładowe opracowanie.

Prezentujemy przykładowe opracowanie dotyczące inwentaryzacji przyrodniczej dla hipotetycznej inwestycji.

 

 

 

Inwentaryzacja przyrodnicza dla przedsięwzięcia polegającego na budowie ...

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Opracowanie:

mgr Karol Kustusch

 

 

 

 

 

 

Zamawiający

Wykonawca

Inwestycje Budowlane

Jan Nowak

AvesNature Karol Kustusch
Biuro Badań i Ekspertyz Środowiskowych
ul. Waryńskiego 153

86-300 Grudziądz

 

 

 

 

Lipiec, 2018 r.


 

 

 

 

 

 

 

 

 

I.                   Wstęp

 

            Inwentaryzacja przyrodnicza realizowana była od 1 marca do 31 lipca 2018 r. Inwentaryzacja przyrodnicza objęła gatunki cenne oraz chronione roślin i grzybów, siedliska przyrodnicze oraz cenne i chronione gatunki zwierząt - bezkręgowce, ryby, płazy i gady, ptaki i ssaki.

Przy realizacji przedmiotu zamówienia uwzględniono wymagania określone w przepisach prawa, wytycznych i publikacjach, w szczególności wymienionych poniżej:

o   Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 roku w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dyrektywa Siedliskowa) – Załącznik I, II, IV, V,

o   Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (Dyrektywa Ptasia),

o   Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 151 poz. 1220 ze zm.),

o   Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz. U. 2014 poz. 1409),

o   Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie gatunków dziko występujących grzybów objętych ochroną (Dz. U. 2014, poz. 1408),

o   Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. 2016 poz. 2134),

o   Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce (2002),

o   Polska czerwona księga zwierząt (2004),

o   Czerwona Lista roślin i grzybów Polski (2006),

o   Światowa Czerwona Lista Gatunków Zagrożonych IUCN (2011).


 

II.                 Obszarowe Formy Ochrony Przyrody

 

Natura2000 Dolina Dolnej Narwi PLB140014

 

Obszar obejmuje dolinę rzeki Narwi między Łomżą a Pułtuskiem. Niemal na całym odcinku rzeka silnie meandruje. Brzegi rzeki są generalnie strome, szerokość nurtu wynosi 80-100 m, występują tu wypłycenia i łachy, liczne są starorzecza. W dolinie występują zadrzewienia wierzbowe i olchowe oraz niewielkie połacie borów sosnowych. Obszary leśne są poprzeplatane terenami otwartymi, na których dominuja pastwiska. Występuje co najmniej 35 gatunków ptaków z Załącznika I Dyrektywy Ptasie, 19 gatunków z Polskiej Czerwonej Księgi (PCK). Bardzo ważna ostoja ptaków wodno-błotnych, szczególnie w okresie lęgowym. W okresie lęgowym obszar zasiedla co najmniej 1% populacji krajowej (C3, C6) następujących gatunków ptaków: batalion (PCK), błotniak łąkowy, dubelt (PCK), kraska (PCK), krwawodziób, kulik wielki (PCK), kulon (PCK), łabędź krzykliwy, rybitwa białoczelna (PCK), rybitwa czarna, rybitwa rzeczna, rycyk, sieweczka rzeczna, sowa błotna (PCK), zimorodek. W okresie wędrówek występuje co najmniej 1% populacji szlaku wędrówkowego (C3) bataliona oraz stosunkowo duże koncentracje (C7) osiąga rybitwa białoskrzydła.

 

III.              Opis terenu

 

Teren badań zlokalizowany jest w dolinie rzeki Narwi w obrębie obszaru Natura2000 Dolina Dolnej Narwi PLB140014, w granicach miasta …. Od północy sąsiaduje z korytem rzeki a od południa przylega do zakładu … Obszar stanowi mozaikę terenów podmokłych, okresowo podtapianych wodami Narwi, a także niewielkich zbiorników wodnych oraz siedlisk suchych jak murawy napiaskowe i monokultury sosnowe. Obszar jest częściowo zadrzewiony pokryty nasadzeniami olszy czarnej Alnus glutinosa, sosny zwyczajnej Pinus sylvestris oraz ekspansywnym i inwazyjnym klonem jesionolistnym Aver negundo.

 


 

IV.             Metodyka inwentaryzacji

 

Inwentaryzacja przyrodnicza była prowadzona w granicach terenu przeznaczonego pod inwestycję oraz w strefie buforowej w pasie około 100 m od jej granic (bufor).

 

1.      Grzyby

 

W poszukiwaniu okazów grzybów stosowana była metoda marszrutowa. Zwracano uwagę na owocniki grzybów rosnące na ziemi, ściółce, drewnie, roślinach zielnych i innych substratach, takich jak odchody lub szczątki zwierząt lub owocniki grzybów. Szczególną uwagę przy poszukiwaniu grzybów zwrócono na tereny leśne i mokradła, ponieważ są to siedliska korzystne dla rozwoju grzybów ze względu na panujące tam warunki mikroklimatyczne. Identyfikacja zebranego materiału prowadzona techniką mikroskopową, z wykorzystaniem powszechnie stosowanych kluczy i monografii różnej rangi taksonów grzybów.

 


 

2.      Rośliny i siedliska

 

Przeprowadzono dwie kontrole terenowe (10.05 i 20.06.2018 r.) celem odnalezienia ewentualnych cennych i chronionych gatunków roślin i siedlisk przyrodniczych.

Za gatunki cenne i chronione uznano gatunki roślin pod częściową lub całkowitą ochroną w kraju (na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin), znajdujące się na czerwonych listach, w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin, umieszczone w Załącznikach II, IV, V Dyrektywy Siedliskowej 92/43/EWG oraz inne gatunki nie chronione, ale przez autorów opracowania uznane za cenne (np. rzadkie w regionie).

Za siedliska cenne lub chronione uznano siedliska zamieszczone w Załączniku I Dyrektywy Siedliskowej 92/43/EWG oraz inne zbiorowiska roślinne, nie chronione, ale rzadkie w regionie lub całym kraju, uznane przez autorów opracowania za cenne.

Przynależność fitosocjologiczną oznaczano zgodnie z Przewodnikiem do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski W. Matuszkiewicza. W przypadku dobrze rozwiniętych zbiorowisk roślinnych określano zespół roślinny. W przypadku zbiorowisk kadłubowych, zniekształconych i przejściowych określano związek lub wyższą jednostkę fitosocjologiczną.

Siedliska chronionego (z Załącznika I Dyrektywy Siedliskowej) identyfikowano zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 13 kwietnia 2010 r. w sprawie siedlisk przyrodniczych oraz gatunków będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, a także kryteriów wyboru obszarów kwalifikujących się do uznania lub wyznaczenia jako obszary Natura 2000 (Dz. U z 2010 r. Nr 77, poz 510 z późn. zm.).

Nazwy i oznaczenie gatunków podano zgodnie z Kluczem do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej L. Rutkowskiego.

Cennych siedlisk i gatunków poszukiwano metodą marszrutową. Ewentualne cenne elementy przyrody mapowano za pomocą odbiornika GPS. W trakcie inwentaryzacji przyrodniczej wykonywano dokumentację fotograficzną.

 

3.      Bezkręgowce

 

Badania faunistyczne bezkręgowców zasiedlających teren objęty inwentaryzacją przyrodniczą wykonano 10.05, 31.05, 15.06 oraz 11.07.2018 r.

Badania entomofauny prowadzono w korytarzu  (transekt z odnogami bocznymi). Aktywnie przeszukiwano środowiska odpowiednie dla rzadkich i chronionych gatunków takich jak obszary trawiaste, gleba i stare próchniejące drzewa (pod kątem miejsc żerowania larw takie jak odsłonięte żerowiska, tunele wylotowe, kolebki poczwarkowe, szczątki postaci doskonałych, odchody), zbiorniki wodne (w celu identyfikacji rzadkich i chronionych gatunków chrząszczy wodnych i ważek). W przypadku motyli poszukiwano też roślin pokarmowych.

Zastosowano metodę połowów na „upatrzonego”. Zwierzęta chwytano za pomocą siatki entomologicznej, ekshaustora lub ręcznie. W odniesieniu do epigeicznych chrząszczy i ślimaków przeszukiwano materiał z odpowiednich siedlisk. Do badań środowiska wodnego zastosowano czerpak hydrobiologiczny. Bezkręgowce oznaczono przyżyciowo. Po identyfikacji osobniki wypuszczano

Na obszarze inwentaryzacji z zadrzewieniami sprawdzano ślady bytowania chronionych chrząszczy saproksylofagicznych takich jak np.  pachnica dębowa Osmoderma eremita (Scopoli 1763), ciołek matowy Dorcus parallelipipedus Linnaeus, 1758. W murszu poszukiwano odchodów, kokolitów, larw, owadów dorosłych i szczątków imagines. Poszukiwano też ślimaków, wylinek owadów oraz muszli mięczaków wśród roślinności, w systemach korzeniowych, na powierzchni gleby, pod kamieniami, czy też pod korą drzew. Inwentaryzacja przyrodnicza objęła również zbiorniki wodne pod kątem występowania małż, larw owadów oraz dorosłych osobników chrząszczy wodnych. Inwentaryzacja przyrodnicza była prowadzona w godzinach aktywności owadów (8.00 - 18.00) przy dobrej pogodzie. Wszystkie stwierdzone siedliska (stanowiska) występowania inwentaryzowanych gatunków odnotowywano i zaznaczono na mapach. Okazy trudne w identyfikacji były weryfikowane za pomocą kluczy do oznaczania.

 

 

4.      Ryby

 

Inwentaryzacja przyrodnicza ichtiofauny była wykonana metodą elektropołowów (Penczak 1967, Szczerbowski i in. 1968). Połowy ryb wykonano przy użyciu bateryjnego urządzenia połowowego LENA o parametrach prądu: napięcie 240 - 310 V, natężenie 6 A, częstotliwość 100 Hz. Badania na ciekach wykonywano według normy PN-EN 14011:2006 za pomocą elektropołowów brodzonych.


 

5.      Herpetofauna

 

Inwentaryzacja przyrodnicza płazów i gadów prowadzona była w następujących terminach: 10.03, 15.04, 10.05, 15.06, 11.07.2018 r.

 

Płazy

Skład gatunkowy i szacunkowa liczebność populacji określano na podstawie bezpośrednich obserwacji, nocnego liczenia głosów godowych samców oraz wyszukiwania jaj i larw wśród roślinności wodnej. Najbardziej miarodajną  metodą badania lokalnych populacji płazów jest obserwacja zwierząt w okresie godowym gdy wszystkie dorosłe osobniki z danego obszaru pojawiają się w określonych zbiornikach wodnych i przez krótki okres są stosunkowo łatwe do stwierdzenia i oszacowania liczebności.

Badania godujących płazów w okresie rozrodczym polegały na:

Ø  Obserwacji zbiorników wodnych w okresie wiosennym (marzec, kwiecień, maj, czerwiec):

·         Bezpośrednia obserwacja i dzienne nasłuchy osobników dorosłych przystępujących do godów. Najwcześniej (przełom marca- kwietnia) do godów przystępują żaby brunatne (żaba trawna Rana temporaria i żaba moczarowa Rana arvalis), następnie (kwiecień) ropuchy (ropucha szara Bufo bufo, ropucha zielona Bufotes viridis, ropucha paskówka Epidalea calamita, grzebiuszka ziemna Pelobates fuscus a w końcu (maj) traszki (traszka zwyczajna Lissotriton vulgaris, traszka grzebieniasta Triturus cristatus), rzekotka drzewna Hyla arborea i kumak nizinny Bombina bombina.

·         Obserwacja złożonych pakietów i sznurów skrzeku oraz jaj traszek. W przypadku żab brunatnych liczba pakietów skrzeku odpowiada liczbie samic, które odbyły gody w danym miejscu, gdyż jedna samica w danym sezonie rozrodczym składa tylko jeden pakiet skrzeku. Dodatkowo w oszacowaniu liczebności ropuch liczono ich sznury skrzeku, natomiast w przypadku traszek wyrywkowo badano zagęszczenia jaj traszek na roślinach wodnych. 

 

Ø  Prowadzeniu nocnych nasłuchów. Metodę tą prowadzono jako uzupełniającą na każdym zbiorniku wodnym. Wykonano po 1 -2 nasłuchy nocne. Metoda ta pozwala na oszacowanie liczebności samców biorących udział w godach. Jest ona przydatna w przypadku takich gatunków jak: rzekotka drzewna (Hyla arborea), ropuchy (ropucha zielona Bufotes viridis, ropucha paskówka Epidalea calamita). 

Ø  Obserwacje kijanek i larw. W trakcie prowadzenia badań zwracano uwagę na występowanie i liczebność kijanek oraz larw poszczególnych gatunków w celu zweryfikowania oraz uzupełnienia dokonanej wcześniej oceny liczebności populacji płazów.

 

Liczebność płazów szacowana była w następujących przedziałach liczebności:

·         kilka osobników,

·         od 10 do 50 osobników,

·         od 51 do 100 osobników,

·         ponad 100 osobników.

 

Gady

Podczas inwentaryzacji przyrodniczej gadów pierwszym etapem związanym z pracami było zapoznanie się z dostępnymi opracowaniami dotyczącymi tej grupy zwierząt na omawianym terenie. Badania terenowe gadów polegały na:

Ø  Naocznej obserwacji. Inwentaryzacja przyrodnicza polegała na penetrowaniu odpowiednich dla gadów terenów to jest: nasłonecznionych polan (jaszczurka zwinka Lacerta agilis, gniewosz plamisty Coronella austriaca), zagajników (żmija zygzakowata Vipera berus), usypisk kamieni (jaszczurka zwinka Lacerta agilis, jaszczurka żyworodna Zootoca vivipara), stert kłód drzew (padalec zwyczajny Anguis fragilis). W trakcie inwentaryzacji zbiorników wodnych pod kątem występowania płazów poszukiwano zaskrońca zwyczajnego Natrix natrix.

Ø  Poszukiwaniu martwych osobników gadów na drogach zlokalizowanych w obrębie inwestycji.

 


 

6.      Ptaki

 

Inwentaryzacja przyrodnicza awifauny realizowana była od marca do końca czerwca. Przeprowadzono pięć wizyt terenowych – cztery dzienne (10.03, 15.04, 10.05 i 31.05, 15.06.2018 r.) oraz jedną nocną (10.05.2018 r.). Inwentaryzacja przyrodnicza polegała na pieszej penetracji terenu w obrębie wszystkich siedlisk występujących na działkach przeznaczonych pod inwestycję oraz w ich okolicy. Kontrole rozpoczynały się o świcie i trwały od dwóch do czterech godzin.  W trakcie inwentaryzacji  ptaków notowano ich zachowanie i na jego podstawie określano status występowania w kategoriach: lęgowy, przelotny, żerujący (zalatujący). Podczas kontroli w odniesieniu do niektórych gatunków (np. jarzębatka, derkacz, chruściele, sowy) wykorzystywano stymulację głosową w celu zwiększenia efektywności kontroli.

Gatunki z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej UE oraz gatunki nieliczne i średnio liczne były mapowane tj. miejsca ich występowania były zaznaczane na mapie, a charakter występowania gatunku określano zgodnie z wytycznymi Polskiego Atlasu Ornitologicznego. Jako stanowisko lęgowe zaznaczano obserwacje z kat. B oraz C (Tab.1).

Ptaki nie wymienione w Załączniku I Dyrektywy Ptasiej UE oraz gatunki liczne inwentaryzowano na podstawie liczeń transektowych.

 

 


 

 

Tab. 1. Kryteria lęgowości wg. PAO.

Lp.

Kryterium

Symbol

Kategoria

1.

Pojedyncze ptaki obserwowane w siedlisku lęgowym

O

Gniazdowanie możliwe (A)

2.

Jednorazowa obserwacja śpiewającego lub odbywającego loty godowe samca

S

3.

Obserwacja rodziny (jeden ptak lub para) z lotnymi młodymi

R

4.

Para ptaków obserwowana w siedlisku lęgowym

P

Gniazdowanie prawdopodobne (B)

5.

Śpiewający lub odbywający loty godowe samiec stwierdzony przez co najmniej 2 dni w tym samym miejscu (zajęte terytorium) lub równoczesne stwierdzenie wielu samców w siedlisku lęgowym danego gatunku

TE

6.

Kopulacja, toki

KT

7.

Odwiedzanie miejsca nadającego się na gniazdo

OM

8.

Głosy niepokoju sugerujące bliskość gniazda lub piskląt

NP

9.

Plama lęgowa (u ptaka trzymanego w ręku)

PL

10.

Budowa gniazda lub drążenie dziupli

BU

11.

Odwodzenie od gniazda lub młodych (udawanie rannego)

UDA

Gniazdowanie pewne (C)

12.

Gniazdo nowe lub skorupy jaj z danego roku

GNS

13.

Gniazdo wysiadywane

WYS

14.

Ptaki z pokarmem dla młodych lub odchodami piskląt

POD

15.

Gniazdo z jajami

JAJ

16.

Gniazdo z pisklętami

PIS

17.

Młode zagniazdowniki nielotne lub słabo lotne albo podloty gniazdowników poza gniazdem

MŁO

 

 

 


 

7.      Ssaki

 

W okresie od kwietnia do czerwca 2018 roku wykonano cztery wizyty terenowe (28.03, 15.04, 10.05, 15.06.2018 r.) w trakcie których obszar kontrolowano pieszo. Inwentaryzacja przyrodnicza ssaków polegała na:

 

a.       Poszukiwaniu śladów aktywności obecności wydry Lutra lutra lub bobra Castor fiber wzdłuż cieków i zbiorników wodnych. Poszukiwaniami objęto cieki i zbiorniki wodne na obszarze objętym inwentaryzacją. Poszukiwania nastawione na dwa w/w gatunki polegały przede wszystkim na lokalizacji tam i nor wykorzystywanych przez zwierzęta. Dodatkowo poszukiwano tropów, odchodów, śladów żerowania na drzewach (bóbr) czy resztek pokarmu- ryb (wydra). W przypadku odnalezienia tam/nor określano ich status (zajęte/nie zajęte).

 

b.      Poszukiwaniu śladów aktywności małych ssaków, głównie kreta Talpa europea i karczownika Arvicola terrestris na terenach otwartych. Podstawowym celem tego modułu była lokalizacja stanowisk ssaków żyjących pod ziemią i wykonujących kopce. Po zlokalizowaniu kopców były one przypisywane do odpowiedniego gatunku na podstawie cech morfologicznych – gł. lokalizacji otworu wejściowego.

 

c.       Prowadzeniu obserwacji bezpośrednich i poszukiwaniu tropów ssaków (np. na błocie). Obserwacje prowadzono w trakcie przejścia transektów oraz wykorzystywano przypadkowe obserwacje dokonane podczas inwentaryzacji przyrodniczej pozostałych grup systematycznych.

 

d.      Poszukiwanie kolonii rozrodczych nietoperzy. Kontrole letnie polegały na wykryciu i skontrolowaniu potencjalnych miejsc nadających się na kryjówki letnie samic nietoperzy (dziuple drzew).


 

V.                Wyniki inwentaryzacji

1.      Grzyby

 

W wyniku przeprowadzonej inwentaryzacji przyrodniczej nie stwierdzono cennych ani chronionych gatunków grzybów.

 

2.      Flora i siedliska

 

Podczas inwentaryzacji przyrodniczej zidentyfikowano następujące siedliska przyrodnicze:

a)      Mozaika muraw napiaskowych i zbiorowisk z dominacją trzcinnika piaskowego w obrębie wydmy śródlądowej

Mozaika typowych, napiaskowych muraw szczotlichowych, należących do zespołu Spergulo vernalis-Corynephoretum z klasy Koelerio glaucae-Corynephoretea oraz zarastającego je zbiorowiska z dominacją trzcinnika piaskowego Calamagrostis epigejosCalamagrostietum epigeji z klasy Epilobietea angustifolii. Zbiorowiska tego typu wykształcają się na ubogich, kwaśnych i piaszczystych siedliskach w całym kraju. Najczęściej spotykane są na dawnych, ubogich ugorach, liniach energetycznych, obrzeżach borów sosnowych i innych tego typu siedliskach, stanowiąc częsty element krajobrazu. Nieco rzadziej spotykane są w obrębie jeszcze nieustabilizowanych wydm śródlądowych, w dolinach większych rzek lub na obszarach sandrowych, gdzie stanowią siedlisko chronione prawem unijnym.

W obrębie niezarośniętych trzcinnikiem muraw napiaskowych dominują gatunki charakterystyczne dla tego typu zbiorowisk roślinnych. Największe pokrycie osiągają: jastrzębiec kosmaczek Hieracium pilosella i szczotlicha siwa Corynephorus canescens. Często spotykane są również: pięciornik srebrny Potentilla argentea, jasieniec piaskowy Jasione montana, szczaw polny Rumex acetosella, kostrzewa owcza Festuca ovina, a miejscami kocanki piaskowe Helichrysum arenarium. Znaczne pokrycie osiągają również sucholubne, charakterystyczne dla tego typu siedlisk mchy i porosty. Oprócz gatunków typowo murawowych spotykane są również gatunki ruderalne, takie jak wiesiołek dwuletni Oenothera biennis.

Zespół Calamagrostietum epigeji jest zdominowany przez jeden gatunek – trzcinnik piaskowy. Niewielką domieszkę stanowią pojedyncze gatunki z muraw napiaskowych.

Całość podlega ekspansji gatunków krzewiastych i drzewiastych, głownie sosny pospolitej Pinus sylvestris i brzozy brodawkowatej Betula pendula.

W obrębie obiektu nie odnotowano gatunków rzadkich. Jedynym stwierdzonym gatunkiem objętym ochroną częściową w kraju są kocanki piaskowe Helichrysum arenarium – roślina pospolicie występująca w całej Polsce.

Murawy napiaskowe na wydmach są siedliskiem chronionym, wpisanym do załącznika dyrektywy siedliskowej - 2330 Wydmyśródlądowe z murawami napiaskowymi. Stan siedliska w obiekcie oceniono na U2 (zły). Główną przyczyną są znaczne zarośnięcie trzcinnikiem piaskowym i gatunkami drzewiastymi oraz zubożenie gatunkowe, a także pojawianie się gatunku inwazyjnego – klonu jesionolistnego Acer negundo.

Fot. 1. Mozaika muraw napiaskowych i zespołu Calamagrostietum epigeji na wydmie.

b)     Eutroficzny zbiornik wodny otoczony mozaiką szuwarów i łąk

Niewielki eutroficzny zbiornik wodny, powstały w obniżeniu dna doliny Narwi, otoczony roślinnością szuwarowo-łąkową. Zbiorowiska makrofitów wodnych zdominowane są głównie przez grążel żółty Nuphar lutea.  W otoczeniu zbiornika dominują szuwar manny mielec Glyceria maxima - Glycerietum maximae, szuwar trzcinowy - Phragmitetum australis, szuwar skrzypu bagiennego Equisetum fluviatile - Equisetetum fluviatilis, szuwar kosaćca żółtego Iris pseudoacorusIridetum pseudacori oraz zespół stojący na pograniczu łąk i szuwarów – Caricetum caespitosae z dominacją turzycy darniowej Carex caespitosa.

Naturalne zbiorniki eutroficzne i starorzecza są siedliskiem chronionym, wpisanym do załącznika dyrektywy siedliskowej – 3150 Starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne. Opisywany zbiornik jest w stosunkowo dobrym stanie. Zubożały skład gatunkowy sprawia jednak, że jego stan ogólny oceniono na U1 (niezadowalający). Otaczające zbiornik szuwary i łąki nie są siedliskami chronionymi, jako siedliska wodno-błotne stanowią jednak cenny element krajobrazu.

W obiekcie nie stwierdzono chronionych gatunków roślin.

 

Fot. 2. Zespół turzycy darniowej w sąsiedztwie zbiornika.

c)      Sztuczny, eutroficzny zbiornik wodny

Sztuczny, mocno zeutrofizowany zbiornik wodny z roślinnością zdominowaną przez zbiorowisko grążela żółtego Nuphar lutea i grzybieni białych Nymphaea alba. Ponadto częściej spotykaną florę wodną reprezentują rzęsa trójrowkowa Lemna trisulca i strzałka wodna Sagittaria sagittifolia. Strome brzegi zbiornika porośnięte są głównie nitrofilnymi ziołoroślami pokrzywy pospolitej Urtica dioicaUrticetum dioicae. U podstawy zboczy znajdują się niewielkie płaty szuwarów turzycy błotnej Carex acutiformis - Caricetum acutiformis, jeżogłówki gałęzistej Sparganium erectum – Sparganietum erecti oraz tataraku Acorus calamusAcoretum calami.

Opisana wyżej roślinność nie stanowi siedlisk chronionych. Występuje posolicie w całym kraju. W obrębie obiektu nie stwierdzono żadnych chronionych gatunków roślin.

 

Fot. 3. Sztuczny zbiornik wodny.

4 – Nasadzenie olszy czarnej i monokultura sosnowa

Nasadzenie olszy czarnej Alnus glutinosa na siedlisku łęgu olszowo-jesionowego Fraxino-Alnetum. Drzewostan stanowi młoda olsza czarna. W runie dominują gatunki charakterystyczne dla łęgów: chmiel pospolity Humulus lupulus, pokrzywa zwyczajna Urtica dioica, przytulia czepna Galium aparine, a ponadto malina Rubus idaeus. W podszycie występuje gatunek inwazyjny - klon jesionolistny Acer negundo.

Ze względu na zbyt silne przekształcenie i zubożenie gatunkowe siedliska nie można uznać za chroniony łęg olszowo-jesionowy Fraxino-Alnetum. Zbiorowisko nie ma większej wartości przyrodniczej, chyba że jako wstępna faza regeneracji łęgu.

Prześwietlona i scespityzowana monokultura sosnowa na siedlisku boru świeżego Peucedano-Pinetum. Uproszczony pod względem struktury drzewostan stanowi jednowiekowa sosna pospolita Pinus sylvestris. Skąpy podszyt ogranicza się do pojedynczych osobników jarzębu pospolitego Sorbus aucuparia, inwazyjnej czeremchy amerykańskiej Padus serotina, kruszyny pospolitej Frangula alnus i jałowca pospolitego Juniperus communis. Runo składa się praktycznie wyłącznie z trzcinnika piaskowego Calamagrostis epigejos.

Tego typu zbiorowiska roślinne występują bardzo często w lasach gospodarczych w kraju i nie posiadają większej wartości przyrodniczej.

 

Fot. 4. Nasadzenie olszy czarnej na siedlisku łęgu olszowo-jesionowego.

 

Fot. 5. Monokultura sosnowa na siedlisku boru świeżego.

 

 

3.      Bezkręgowce

 

Inwentaryzacja przyrodnicza wykazała występowanie czterech gatunków jedynie częściowo chronionych. Wyniki inwentaryzacji przyrodniczej zamieszczono w Tabeli 2.

Tab. 2. Wykaz gatunków cennych i chronionych stwierdzonych na obszarze objętym inwentaryzacją.    

L.p.

Gatunek

Status

Liczebność

1.

Trzmiel ziemny Bombus terrestris

Cz

Kilka osobników

2.

Trzmiel kamiennik Bombus lapidarius

Cz

Kilka osobników

3.

Trzmiel rudy Bombus pascuorum

Cz

Jeden osobnik

4.

Biegacz granulowany Carabus granulatus

Cz

Jeden osobnik

 

4.      Ryby

 

Inwentaryzacja przyrodnicza ichtiofauny prowadzona przy użyciu elektropołowów wykazała występowanie różanki Rhodeus sericeus w zbiornikach wodnych występujących w badanym buforze. Łącznie odłowiono ponad 100 osobników co wskazuje, że jest ona tutaj gatunkiem bardzo licznym. Różanka objęta jest częściową ochroną gatunkową.

 

 

Fot. 6. Różanka wyłowiona z jednego ze zbiorników.

 

 

 

5.      Płazy i gady

 

W obrębie terenu badań stwierdzono występowanie 4 gatunki płazów i 3 gatunki gadów. Listę stwierdzonych podczas inwentaryzacji przyrodniczej gatunków wraz z liczbą stanowisk prezentuje tabela nr 4.

 

 

Tab. 4. Wykaz gatunków płazów i gadów stwierdzonych w obszarze badań (S – gatunek objęty w Polsce ścisłą ochroną gatunkową; Cz – gatunek objęty w Polsce częściową ochroną gatunkową; LC – gatunek najmniejszej troski (Czerwona Lista IUCN)).

Lp.

Gromada

Gatunek

nazwa polska

nazwa łacińska

status

Liczebność

1.

Płazy

Ropucha szara

Bufo bufo

Cz

10 - 50

3.

Żaba trawna

Rana temporaria

Cz

10 - 50

4.

Żaby zielone

Pelophylax esculentus complex

Cz

>100

6.

 

Traszka zwyczajna

Lissotriton vulgaris

Cz, LC

<10

7.

Gady

 

Zaskroniec

Natrix natrix

Cz

2

8.

Jaszczurka zwinka

Lacerta agilis

Cz

2

9.

Jaszczurka żyworodna

Zootoca vivipara

Cz

3

 

 

 

Fot. 7.  Żaba zielona Pelophylax esculentus complex w jednym ze zbiorników w obrębie terenu badań.

 

Płazy obserwowano nieregularnie w obrębie całego terenu badań, największe liczebności stwierdzono jednak w siedliskach podmokłych oraz w obrębie zbiorników wodnych. Jest to naturalne z uwagi na preferencje siedliskowe większości ze stwierdzonych gatunków płazów oraz na funkcję rozrodczą, jaką pełnią dla płazów zbiorniki w okresie rozrodczym.

Spośród gadów, jaszczurka żyworodna, a zwłaszcza zaskroniec spotykane były w siedliskach bardziej wilgotnych, natomiast zwinka w siedliskach suchych.


 

6.      Ptaki

 

W rezultacie przeprowadzonej inwentaryzacji przyrodniczej stwierdzono 32 gatunki ptaków lęgowych lub prawdopodobnie lęgowych, z czego dwa z nich są wymienione w Załączniku I Dyrektywy Ptasiej UE. Rozmieszczenie stanowisk ptaków z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej UE znajduje się w załączniku mapowym.

 

Przegląd gatunków z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej UE:

 

Gatunek: Gąsiorek Lanius collurio

Status ochronny: ochrona ścisła, zał. I Dyrektywy Ptasiej UE

Stan i trend krajowej populacji: liczny ptak lęgowy; umiarkowany wzrost

Liczebność w obrębie obszaru inwentaryzacji: 3 pary.

Zagrożenia: Utrata siedlisk lęgowych (wycinka zakrzewień).

 

Gatunek: Rybitwa rzeczna Sterna hirundo

Status ochronny: ochrona ścisła, zał. I Dyrektywy Ptasiej UE

Stan i trend krajowej populacji: nieliczny i słabo rozpowszechniony gatunek lęgowy; stabilny.

Liczebność w obrębie obszaru inwentaryzacji: nielęgowy, żerujący.

Zagrożenia: wahania poziomu wód w rzekach w okresie wiosennym, regulacja rzek.

 

Gatunek: Rybitwa czarna Chlidonias niger

Status ochronny: ochrona ścisła, zał. I Dyrektywy Ptasiej UE

Stan i trend krajowej populacji: nieliczny i słabo rozpowszechniony gatunek lęgowy; spadkowy.

Liczebność w obrębie obszaru inwentaryzacji: nielęgowy, żerujący.

Zagrożenia: wahania poziomu wód w rzekach w okresie wiosennym, regulacja rzek.

 

 

Tab. 5. Wykaz gatunków ptaków lęgowych (S – objęty ścisłą ochroną gatunkową; Cz – objęty częściową ochroną gatunkową; zał. – gatunek z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej; T – terytorialny, Ż – żer, P - przelotny).

Lp.

Gatunek

Status ochronny

Charakter występowania

1.        

bogatka Parus major

S

T

2.        

cierniówka Sylvia communis

S

T

3.        

gajówka Sylvia borin

S

T

4.        

gąsiorek Lanius collurio

S, zał.

T

5.        

grzywacz Columba palumbus

S

T

6.        

kawka Corvus monedula

S

P

7.        

kos Turdus merula

S

T

8.        

krzyżówka Anas platyrhynchos

łowny

Ż

9.        

kwiczoł Turdus pilaris

S

T

10.    

łozówka Acrocephalus palustris

S

T

11.    

mewa białogłowa Larus cachinnans

S

P

12.    

modraszka Cyanistes caeruleus

S

T

13.    

myszołów Buteo buteo

S

Ż

14.    

nurogęś Mergus merganser

S

P

15.    

piecuszek Phylloscopus trochilus

S

T

16.    

pierwiosnek Phylloscopus collybita

S

T

17.    

pleszka Phoenicurus phoenicurus

S

T

18.    

potrzos Emberiza schoeniclus

S

T

19.    

pustułka Falco tinnunculus

S

Ż

20.    

rudzik Erithacus rubecula

S

T

21.    

rybitwa rzeczna Sterna hirundo

S, zał.

Ż

22.    

rybitwa czarna Chlidonias niger

S, zał.

Ż

23.    

sikora uboga Poecile palustris

S

T

24.    

słowik szary Luscinia luscinia

S

T

25.    

sójka Garrulus glandarius

S

P

26.    

szpak Sturnus vulgaris

S

T

27.    

śpiewak Turdus philomelos

S

T

28.    

trzciniak Acrocephalus arundinaceus

S

T

29.    

trznadel Emberiza citrinella

S

T

30.    

wilga Oriolus oriolus

S

T

31.    

wrona siwa Corvus cornix

Cz

P

32.    

zaganiacz Hippolais icterina

S

T

33.    

zięba Fringilla coelebs

S

T

 

 

7.      Ssaki

 

W trakcie dotychczasowych prac stwierdzono obecność dwóch gatunków objętych częściową ochroną. Tabela nr 6 prezentuje wykaz stwierdzonych ssaków.

 

Tab. 6. Wykaz stwierdzonych gatunków ssaków na obszarze inwentaryzacji przyrodniczej.

Lp.

Gatunek

Status ochronny

Rząd: Soricomorpha – Owadożerne

1.

Kret europejski Talpa europaea

częściowa

Rząd: Rodentia – Gryzonie

2.

Bóbr europejski Castor fiber

częściowa, Zał. II Dyr. Siedliskowej

 

 

Fot. 8. Ślady żerowania bobra europejskiego Castor fiber.

 

Nie stwierdzono na obszarze badań kolonii rozrodczych nietoperzy. Wynika to najprawdopodobniej z niewielkiej liczby potencjalnych miejsc nadających się do zasiedlenia przez tę grupę zwierząt (brak dziupli i odpowiednich zabudowań).

 

VI.             Podsumowanie

 

W odniesieniu do elementów przyrodniczych występujących w dolinie Narwi, teren poddany inwentaryzacji nie wyróżnia się szczególnymi walorami przyrodniczymi. Inwentaryzacja przyrodnicza wykazała występowanie dwóch siedlisk chronionych, jednak ich stan oceniono na niezadowalający lub zły. Zestaw gatunków zwierząt stwierdzonych na badanym terenie jest dość przeciętny i nie do końca odzwierciedla potencjał siedliskowy badanego terenu. Jest to prawdopodobnie spowodowane bliskim sąsiedztwem zakładu produkcyjnego, bezpośrednio graniczącego z działką, który przyczynia się do wysokich emisji hałasu.

 

 

 

 

 

IX. Literatura

 

1.      Berger L. 2000. Płazy i gady Polski. Klucz do oznaczanie. Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa – Poznań.

2.      Burakowski, B., Mroczkowski, M., Stefańska, J. 1973-2000: Chrząszcze –Coleoptera. Katalog Fauny Polski. Warszawa, XXIII, tomy 2-22.

3.      Buszko, J., Masłowski, J. 1993: Atlas motyli Polski. Warszawa.

4.      Chylarecki P., Sikora A., Cenian Z. 2009. Monitoring ptaków lęgowych. Poradnik metodyczny dotyczący gatunków chronionych Dyrektywą Ptasią. GIOŚ.

5.      Chylarecki P., Chodkiewicz T. Neubauer G. Sikora A. (…). 2018. Trendy liczebności ptaków w Polsce. GIOŚ. Warszawa.

6.      Demidowicz G., Deputat T., Górski T., Zaliwski, A., Wróblewska E. 1998. Numeryczna mapa długości okresu wegetacyjnego. IUNG Puławy.

7.      Głowaciński, Z., Makomska-Juchniewicz, M., Połczyńska-Konior, G. 2002: Czerwona Lista Zwierząt Ginących i Zagrożonych w Polsce. Instytut Ochrony Przyrody PAN, Kraków.

8.      Głowaciński, Z., Nowacki, J. 2004: Polska Czerwona Księga Zwierząt, Bezkręgowce. NFOŚiGW. i IOP PAN.

9.      Herbich J. (red). 2004. Siedliska morskie i przybrzeżne, nadmorskie i śródlądowe solniska i wydmy. Poradnik ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska, Warszawa. Tom 1.

10.  Herbich J. (red). 2004. Wody słodkie i torfowiska. Poradnik ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska, Warszawa. Tom 2.

11.  Herbich J. (red). 2004. Murawy, łąki, ziołorośla, wrzosowiska, zarośla. Poradnik ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska, Warszawa. Tom 3.

12.  Herbich J. (red). 2004. Lasy i bory. Poradnik ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska, Warszawa. Tom 5.

13.  Heyer R. W, Donnely M. A., McDiarmid R. W., Hayek L. – Ann C., Foster M. S. 1994. Measuring and Monitoring Biological Diversity. Standard Methods for Amphibians. Smithsonin Instiution Press.

14.  Juszczyk W. 1987. Płazy i gady krajowe. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

15.  Klucze do Oznaczania Owadów Polski – seria Polskiego Towarzystwa Entomologicznego.

16.  Kołodziejczyk, A., Koperski, P. 2000: Bezkręgowce słodkowodne Polski. Klucz do

oznaczania oraz podstawy biologii i ekologii makrofauny. Wyd. UW. Warszawa.

17.  Makomaska-Juchniewicz M., Baran P. Monitoring gatunków zwierząt. Przewodnik metodyczny. Część trzecia. GIOŚ.

18.  Makomaska-Juchniewicz M., Baran P. Monitoring gatunków zwierząt. Przewodnik metodyczny. Część trzecia. GIOŚ.

19.  Matuszkiewicz W. 2001. Przewodnikiem do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

20.  Mirek Z., Piękoś-Mirkowa H., Zając A., Zając M. 2002. Krytyczną listą roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera, PAN, Kraków.

21.  Mróz W. (red). 2012. Monitoring siedlisk przyrodniczych. Przewodnik metodyczny. Część I-III. GIOŚ, Warszawa.

22.  Perzanowska J. (red). 2010. Monitoring gatunków roślin. Przewodnik metodyczny.  Część I-III. GIOŚ, Warszawa.

23.  Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 13 kwietnia 2010 r. w sprawie siedlisk przyrodniczych oraz gatunków będących  przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, a także kryteriów wyboru obszarów kwalifikujących się do uznania lub wyznaczenia jako obszary Natura 2000.

24.  Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin.

25.  Sikora A., Chylarecki P., Meissner W. Neubauer G.2011. Monitoring ptaków wodno-błotnych w okresie wędrówek. Poradnik metodyczny. GDOŚ.

26.  Sudnik_Wójcikowska B., Werblan-Jakubiec H. (red). 2004. Gatunki roślin. Poradnik ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska, Warszawa. Tom 9.

27.  Sachanowicz K., Ciechanowski M. 2008. Nietoperze Polski. Multico.

28.  Wiktor, A. 2004: Ślimaki lądowe Polski. Wydawnictwo Mantis, Olsztyn.

29.  „Zwierzęta na Drodze” – Ogólnopolski Rejestr Kolizji Drogowych ze Zwierzętami. https://zwierzetanadrodze.pl/